3% dla nauki, 100% dla Polski

“Nauka leży u podstaw każdego postępu, który ułatwia życie ludzkie i zmniejsza cierpienie.” – słowami Marii Skłodowskiej-Curie otwieramy tekst kolejnej akcji, w ramach której będziemy apelować do polityków o zwiększenie finansowania polskiego sektora nauki do poziomu 3% PKB.

Dlaczego kontynuujemy działanie?

Pod hasłem „3% dla nauki, 100% dla Polski” w środę, 6 maja, ruszamy ze zbiórką podpisów pod petycją, w której apelujemy do polityków o zwiększenie finansowania nauki. Podczas poprzedniej akcji, której symbolem była Maria Skłodowska-Curie zaglądająca do pustej skarbonki, zgromadziliśmy ponad 6600 podpisów osób zaniepokojonych stanem finansowania nauki w Polsce. Prośbę o zwiększenie nakładów na naukę skierowaliśmy m.in. do Prezydenta, Premiera oraz Marszałków Sejmu i Senatu. Pisemną kopię petycji przekazaliśmy podczas gali wręczenia Nagród NCN Ministrowi Nauki i Szkolnictwa Wyższego, dr. Marcinowi Kulaskowi, który ze sceny deklarował, że „gdyby nie był ministrem, sam by ją podpisał”, oraz Marszałkowi Sejmu Włodzimierzowi Czarzastemu, którego koalicyjny klub Nowej Lewicy odpowiada za obsadzenie resortu nauki. Chociaż w odpowiedzi przesłanej 29 stycznia 2026 roku sekretarz stanu w MNiSW Karolina Zioło-Pużuk pisała: „Postulat dotyczący zwiększenia finansowania nauki, w tym budżetu Narodowego Centrum Nauki jest w pełni popierany przez MNiSW”, NCN nie otrzymało dodatkowych, postulowanych środków na badania w ramach bieżącej ustawy budżetowej. A niewielkie zwiększenie środków na funkcjonowanie agencji nie nadąża za rosnącą liczbą wniosków grantowych i potrzebami z nimi związanymi.

Postulaty obecnej akcji

Niestety, mimo apeli kolejnych gremiów środowiska naukowego, postulaty naukowców nie zostały uwzględnione, a kwota roczna przeznaczana przez państwo na naukę i szkolnictwo wyższe – liczona jako procent PKB – od dwóch dekad systematycznie maleje. Ilustruje to poniższy wykres, przygotowany przez prof. Piotra Sankowskiego (źródło). W tej sytuacji obecna akcja ma na celu zwrócenie uwagi na szerszy kontekst problemów środowiska naukowego, które niosą ryzyko całkowitego wygaszenia sektora nauki w perspektywie dekad.

Postulat 1. Pracownicy sektora nauki muszą mieć za co żyć

Wynagrodzenia w sektorze nauki stały się skrajnie niekonkurencyjne – wynagrodzenie osoby z doktoratem rozpoczynającej pracę na stanowisku adiunkta to niecałe ¾ średniego wynagrodzenia w sektorze małych, średnich i dużych przedsiębiorstw, zaś część osób zatrudniona na stanowiskach asystenckich, mimo posiadania doktoratu, zarabia zaledwie 19 złotych powyżej pensji minimalnej! Trudna jest również sytuacja osób zatrudnionych na stanowiskach administracyjnych, technicznych i pomocniczych, bez których funkcjonowanie sektora nauki byłoby niemożliwe. W tej sytuacji apelujemy o powiązanie wynagrodzeń w nauce ze średnią pensją w sektorze przedsiębiorstw oraz objęcie mechanizmem podwyżek wszystkich pracowników sektorów nauki.

Postulat 2. Stabilne i godne warunki dla studentów i doktorantów

Z uwagi na brak odpowiedniej infrastruktury socjalnej i wsparcia materialnego dla studentów oraz niską wysokość stypendiów doktoranckich istnieje ryzyko, że wkrótce na podjęcie pracy w nauce będą mogli pozwolić sobie tylko nieliczni. Nie chcemy, by nauką w Polsce zajmować się mogły wyłącznie osoby, które wyniosły z domu kapitał ekonomiczny czy społeczny rekompensujący systemowe niedofinansowanie nauki. Dlatego apelujemy o urealnienie progów dochodowych stypendiów socjalnych i zapewnienie odpowiedniej infrastruktury socjalnej (tanie, publiczne stołówki, pilne remonty obecnych domów studenckich i budowa nowych). Postulujemy również ustalenie wysokości stypendiów doktoranckich na poziomie co najmniej obowiązującej płacy minimalnej oraz zapewnienie doktorantom możliwości wyboru między umową o pracę a umową stypendialną.

Postulat 3. Badacze muszą mieć za co prowadzić badania naukowe

W polskich realiach badacze mierzą się nie tylko ze złymi warunkami płacowymi, ale również z utrudnieniami w prowadzeniu badań i prac rozwojowych. Aby realnie wzmocnić polską naukę, konieczne jest stałe zwiększanie podstawowej subwencji jednostek, oparte na rzetelnych mechanizmach ewaluacji, tak, by granty wzmacniały potencjał badawczy jednostek, a nie stanowiły substytut ich polityki kadrowej. W tej sytuacji postulujemy przeznaczenie odpowiednich środków na stabilne prowadzenie badań podstawowych, aplikacyjnych i wdrożeniowych oraz utrzymanie infrastruktury badawczej. Wprost apelujemy o zapisanie w ustawie budżetowej na 2027 rok dodatkowego miliarda złotych na potrzeby NCN i ustalenie w kolejnych ustawach budżetowych ścieżki wzrostu, która zapewni współczynnik sukcesu w konkursach NCN na poziomie 25%.

Protest naukowców – 27. maja

Niestety, nasze dotychczasowe doświadczenia wskazują, że głos naukowców – wyrażany w formie akcji, petycji czy dyskusji na komisjach sejmowych (https://academia.pan.pl/czasy-grzecznych-petycji-sie-skonczyly/) – jest przez polityków systematycznie ignorowany. W ramach bieżącej akcji chcemy z jednej strony budować pozytywny obraz naukowców w Polsce: przez trzy tygodnie codziennie w kanałach komunikacyjnych akcji w social mediach (FB, IG, X) będziemy prezentować sylwetki polskich naukowców, studentów, doktorantów, którzy opowiedzą o swoich badaniach i o tym, jakie korzyści może przynieść ich lepsze finansowanie. Jednocześnie nie chcemy, by jedyną formą protestu ludzi sektora nauki był “protest nogami” – opuszczenie kraju lub odejście z sektora nauki. Dlatego wszystkich pracowników sektora nauki, studentów, doktorantów oraz osoby, którym zależy na adekwatnym finansowaniu nauki w Polsce, będziemy zapraszać na protest przeciwko wygaszaniu sektora nauki, w środę, 27 maja, o godzinie 13:00 pod Pomnikiem Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego w Warszawie, przy Sejmie RP.

Zapraszamy do śledzenia strony i kanałów akcji:

www: https://3procentnanauke.pl/

twitter: https://twitter.com/3procentnanauke

facebook: https://www.facebook.com/3procentnanauke

instagram: https://www.instagram.com/3procentnanauke

Dane kontaktowe:

Łukasz Okruszek – lokruszek@psych.pan.pl

Agata Starosta – agata.starosta@ibb.waw.pl

Michał Tomza – michal.tomza@fuw.edu.pl